09 lt. 2019

Efektywność szkoleń – nauka przez doświadczenie

Czym jest nauka przez doświadczenie?

Znajomi wielokrotnie powtarzali, by nie zostawiać samochodu w tej dzielnicy. „Co się może stać?” – myślisz sobie i oczywiście, widząc wolne miejsce, parkujesz tam swoje auto na całe popołudnie. Wracasz, a pojazd pomalowany jest sprayem i ma wgniecioną maskę. Już nigdy nie zostawisz samochodu w tym miejscu. Właśnie zadziałała metoda experiential learning!

Podstawowe założenia nauki przez doświadczenie

Praktycy tej metody twierdzą, że jest ona najlepszą z punktu widzenia uczenia dorosłych, gdyż angażuje cztery obszary intelektualnego procesu niezbędnego do urzeczywistnienia zmiany. Głowa przyswaja wiedzę. Serce symbolizuje przekonanie o wartości tej wiedzy. Ręce to sfera praktyczna, narzędzie, które pozwala na wprowadzanie nauk w życie. W końcu, aby móc dostrzec rezultaty, potrzebna jest konsekwencja. Nauka przez doświadczenie jest wysoce skuteczna ze względu na pełną korelację pomiędzy działaniem, a efektem tego działania.

Każde szkolenie z tego nurtu wykorzystuje doświadczenie szkoleniowe (learning experience), które zwykle zawiera pewien z góry określony scenariusz i w którym uczestnicy mają określoną misję do spełnienia. Scenariusze mają za zadanie takie zaangażowanie uczestników, aby w sposób bezpieczny mogli podejmować niezależne decyzje co do sposobu działania w ramach doświadczenia, a następnie podlegali wszystkim konsekwencjom swoich działań – zarówno pozytywnym, jak i negatywnym. Doświadczenie szkoleniowe może przenosić uczestników w dowolną rzeczywistość i czas – np. czasy Indian na Dzikim Zachodzie lub Kosmos w odległej przyszłości, jednak wnioski i analogie z niego płynące muszą zostać precyzyjnie przełożone na środowisko biznesowe danej grupy uczestników. Przełożenie doświadczenia na rzeczywistość uczestników i wyciągnięcie wniosków następuje podczas podsumowania, które stanowi najważniejszą część szkolenia.

W metodzie nauki przez doświadczenie, efekt zmiany postaw uzyskuje się poprzez stosowanie procesu: rozmrożenie – przesunięcie – zamrożenie. Z tego powodu bardzo istotne jest umożliwienie uczestnikom pełnego zrozumienia własnych zachowań w trakcie doświadczenia przez które przechodzą. Niezbędne jest tu jednak urealnienie wniosków wypływających z doświadczenia poprzez odniesienie się ich do rzeczywistości bezpośrednio ich dotyczącej, czyli wyciągnięcie z pomocą trenera konkretnych analogii biznesowych. Dzięki temu w procesie szkolenia następuje moment wyboru (ang. Point of Choice™), co do zmiany sposobu działania na przyszłość. Jest on trudny do osiągnięcia w przypadku tradycyjnych szkoleń, gdyż nie gwarantują one powiązania treści z osobistymi doświadczeniami uczestników. Tak jak w przypadku przytoczonego przeze mnie przykładu z samochodem i przestrogami znajomych można w procesie szkolenia przestrzegać przed określonym działaniem i wykazać nawet na przykładach jakie są tego konsekwencje, bądź korzyści ze zmiany, ale nie będzie to tak skuteczne w kontekście decyzji, co do zmiany sposobu działania, jak bezpośrednie doświadczenie tych konsekwencji przez osobę szkoloną. To właśnie jest jednym z głównych założeń nauki przez doświadczenie.

Rdzeniem metody jest wspomniane już podsumowanie (debrief), w trakcie którego następuje analiza doświadczenia szkoleniowego i przetłumaczenie go na język biznesu osób szkolonych. Ta część szkolenia prowadzi do podjęcia wyboru i jest zakończone planem działania. Indywidualny plan działania uczestnika koncentruje się wokół tych aspektów związanych z jego rozwojem, które bezpośrednio wyniknęły z doświadczenia (np. wyprawy na pustynię), a mogą zwiększyć efektywność jego działań w biznesie w przyszłości. Dzięki temu metoda wpływa na proces kształtowania samoświadomości uczestników i zapewnia trwały efekt zmiany postaw. Jest to kolejne założenie, które legło u podstaw tego typu szkoleń.

Warunki skuteczności transferu wiedzy i umiejętności.

Nauka przez doświadczenie jest elementem składowym całego procesu zmiany, obejmującego pięć poziomów: uświadomienie potrzeby zmiany, chęci zmiany, nabycie wiedzy, nabycie umiejętności i wzmocnienie postaw. Metoda ta daje poczucie sprawczości i pozwala wziąć odpowiedzialność za swoje działanie. Przejście przez doświadczenie sprawia, że uczestnik szkolenia sam uświadamia sobie, jak jego konkretne działania i zachowania prowadzą do takich, a nie innych rezultatów.
Sukcesem tego typu szkoleń jest przetłumaczenie scenariusza w którym uczestnicy biorą udział i wniosków z niego płynących na język biznesu.

Aby to osiągnąć potrzebna jest bardzo dobra analiza potrzeb, poznanie wszystkich uwarunkowań i sposobów działania osób w konkretnej organizacji, branży i środowisku biznesowym. Konieczne jest dokładne opisanie umiejętności i postaw jakie powinny ulec zmianie w efekcie szkolenia oraz precyzyjnie określenie i nazwanie wszystkich analogii biznesowych, które wynikają z danego doświadczenia szkoleniowego. Na przykład jeśli w scenariuszu wyprawy przez pustynię występują burze piaskowe to musimy bardzo dokładnie wiedzieć przygotowując szkolenie do jakich zdarzeń z biznesu uczestników możemy je bezpośrednio porównać, by uniknąć wszelkich niejasności. Przygotowanie trenera w najdrobniejszych szczegółach zarówno w przekazywaniu zasad danego doświadczenia i pomocy uczestnikom w wyciąganiu wniosków w trakcie podsumowania ma kluczowe znaczenie jeśli chodzi o efekt końcowy. Jeśli do tego dodamy bardzo dobre umiejętności facylitacji, dynamiczną osobowość oraz angażujący sposób prowadzenia trenera, a przede wszystkim motywację i pozytywne nastawienie uczestników, to mamy gotowy przepis na sukces całego projektu szkoleniowego.

Kiedy warto stosować naukę przez doświadczenie?

Szkolenia wykorzystujące metodę nauki przez doświadczenie bardzo dobrze sprawdzają się w przypadku rozwoju umiejętności miękkich, które są potrzebne do skutecznego zarządzania zasobami twardymi. W trakcie doświadczenia szkoleniowego (scenariusza) osoby szkolące się wykorzystują swoje dotychczasowe umiejętności np. planowania lub komunikowania się w takim stopniu jaki mają już wypraktykowany. Następnie poprzez analizę rezultatów własnych działań, które wynikają właśnie z ich dotychczasowych umiejętności, bądź ich braku, wyciągają wnioski i są gotowi do ich nabycia bądź rozwoju. Następuje to poprzez podjęcie indywidualnych zobowiązań w kwestii zmiany sposobu działania, a co ważniejsze sporządzenie planu działania z tą zmianą związanego. Doświadczenie szkoleniowe w bezpiecznym środowisku ma skłaniać do myślenia i podejmowania decyzji co do swoich działań. Ludzie chętniej demonstrują swoje nawykowe zachowanie, gdy uda się uruchomić ich wyobraźnię i zaangażują się w określony scenariusz i misję jaką mają do spełnienia w trakcie doświadczenia. Działają wtedy na przysłowiowym autopilocie i odtwarzają zachowania z pracy, a tam nie zawsze w pełni widzą ich konsekwencje – w tym przypadku te konsekwencje dosięgają ich tu i teraz, co daje bardzo wymierny i wymowny efekt. W kontekście tego co powyżej zawsze warto dążyć do rozwoju umiejętności z wykorzystaniem tej metody.

Nauka przez doświadczenie – jaka korzyść dla firmy?

Podczas szkoleń opartych na scenariuszu uczestnicy doświadczają prawdziwych emocji, dzięki czemu ich reakcje oraz zachowania są realne, zaś konsekwencje ich decyzji stanowią odbicie rzeczywistych, a nie życzeniowych sposobów działania. Ma to szczególne znaczenie dla zobrazowania i uświadomienia uczestnikom, jakie są ich sposoby funkcjonowania w realnych sytuacjach biznesowych.
Udział w szkoleniu metodą nauki przez doświadczenie pomaga w uzyskaniu bodźca do zmiany i skłania do wysnuwania samodzielnych wniosków. Nawet jeśli pracownik był już wielokrotnie szkolony z danej grupy umiejętności, lecz z jakichś powodów ich nie stosuje (częsty efekt w przypadku szkoleń tradycyjnych) to udział w szkoleniu opartym o scenariusz stanowi dla pracowników swego rodzaju „przyłożenie prądu” – pozwala nabrać nowego, ożywczego spojrzenia na swoje działanie. Wzrasta wówczas motywacja i chęć poszukiwania przez pracowników nowych sposobów działania, co ma wpływ na poprawę jakości pracy jednostek i zespołów w organizacjach.

Tomasz Borg
Partner w Training Excellence

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *